یکی از مسایل مهمی که در قرآن و روایات به آن توصیه شده است احترام به پدر و مادر می باشدکه در اینجا به قسمتی از وظیفه های واجب و مستحب فرزندان در برابر پدر و مادر از نظر قرآن و روایات میپردازیم.


1)- احسان و نیکی:

احسان ونیکی به والدین ، خواه در مسائل مادی باشد یا معنوی لازم است. این وظیفه از نظر قرآن آنقدر با ارزش و با اهمیت است که از طرفی پس از وظیفه ی انسان در برابر خدا ، یعنی عبادت قرار گرفته ، از طرف دیگر در شش جای قران کریم تعبیر « بالوالدین احساناًو حسناً» شده است .


2)- خودداری از زجر و اذیت:

خودداری از سخن زجر آور و ناراحت کننده ، مخصوصاً اگر پدر ومادر بسنین پیری و کهولت رسیده باشند ،
سوره اسراء آیه (۲۳)« اما یبلغن عندک الکبر احدهما او کلا هما ، فلا تقل لهما اف»


3)- خودداری از هر گونه اذیت وآزار:

آزردگی خاطر پدر و مادر، و حتی خوداری از داد و فریاد، بسر آنهازدن « ولا تنهر هما » ( اسراءـ آیه ۲۳)


۴)ـ رعایت ادب واحترام وتواضع:

و با آنان با ادب و احترام باید سخن گفت . «و قل لهما قولاً کریما » (اسراء ـ آیه ۲۳ )
برای پدر ومادر ، نهایت تواضع و فروتنی و مهربانی را باید انجام داد .
« واحفض لهما جناج الذل من الرحمه » ( اسراء ـ آیه ۲۳)


5)- سپاسگذاری و نمک شناسی:

زحمات و فداکاریهای پدر ومادر را باید مورد نظر داشت واز آن قدردانی کرد
« رب ارحمهما کما ریبانی صغیرا » ( اسراء ـ آیه ۲۳)
« اشکرلی و لوالدیک » ( اسراء ـ آیه ۲۳‌)


6)- خودداری از توهین و جسارت:

از روی خشم و غضب و نگاههای خیره و توهین آمیز نباید به پدر و مادر نگاه کرد. امام صادق (ع) فرمود : « لا تملأ عینیک من النظر الیهما »
هنگام گفتگو نباید صدارا از صدای آنان بلندتر نمود : « لا ترفع صوتک فوق اصواتهما »
 نباید دست روی دست آنان بلند کرد:« ولا یدرک فوق ایدیهما »
به پدر ومادرپشت نبایدکردوازآنان جلوترنبایدراه رفت:« ولاتقدم قدامهما »
«لا یمشی بین یدیه ولا تجلس قبله »
 فرزند نباید نسبت بدیگران بد رفتاریهائی داشته باشد و او سبب شده باشد که پدر و مادرش را با فحش و ناسزا یاد کند. « ولایستسب له »


7)- خشم خدا و پدر و مادر

فرزندان اگر نسبت به پدر و مادر اذیت و آزار برسانند، و آنان را بخشم و غضب آورند، با این عمل  خدای خود را نیز نسبت به خود خشمناک کرده اند، چنانکه اگر پدر و مادر از دست آنان راضی باشند، خدای عالم نیز از آنان رضایت دارد .
پیامبر اکرم (ص) فرمودند :« رضاء الله مع رضاء الوالدین وسخط الله مع سخط الوالدین »


8)- مؤثرترین عبادات

امام صادق (ع) فرمودند :« لا عباده اسرع بلوغاً بصاحبها الی رضا الله من خدمه الوالدین المسلمین لوجه الله » تاثیر هیچ عبادتی برای جلب رضایت خداوند از خدمت به پدر ومادر مسلمان که برای خدا انجام شده باشد سریعتر نیست.


در بسیاری از آیات دیگر قرآن بیان شده که به ذکر آیه و نام سوره می پردازیم

آیات ۱۵ ـ ۱۸ سورة احقاف ، آیة ۱۸۰ بقره ، آیة ۲۱۵ بقره ، آیة ۸۳ سورة بقره ، آیة۳۶ سورة نساء ، آیة ۱۳۵ سورة نساء ، آیة ۱۵۱ سورة انعام ، آیة ۱۴ سورة مریم ، آیة ۸ سورة عنکبوت ، آیة ۴ سورة ابراهیم ، آیه ۱۹ سورة نمل ، آیة ۲۸ دسورة نوح ، آیة ۲۲ تا ۲۳ سورة توبه ، آیات ۲۶ تا ۲۸ سورة زخرف ، آیات ۴۱ تا ۵۰ سورة مریم ، آیات ۱۷۱ تا ۱۷۲ سورة بقره ، آیات ۱۰۴ تا ۱۰۵ سورة مائده ، آیة ۱۱۴ سوره توبه ، آیات ۳ ـ ۴ سورة ممتحنه .


در اینجا به ذکر چند حدیث در این باب از ائمة هدی در مورد حقوق والدین اشاره می کنم

« همواره با مهربانی پر و بال فروتنی را برایشان بگستران » یعنی چشمهایت را خیره به آنها ندوز و اینکه با نگاهی سرشار از مهر و محبت ، به آنها بنگر و صدای خودت را از صدای آنها بلندتر نکنی و دستت را فوق دست آنها مدار و بر آنها پیشی مگیر، یا بارها شنیده اید یاخوانده اید که خواهر رضائی رسول خدا (ص) نزد آن حضرت آمد و آن بزرگوار از دیدار او خوشحال شده و روانداز یا به قولی ردای خود را برای او پهن کردوبا او نشست و شروع به گفتگو کرد و به رویش می خندید ، بعد او برخاست و رفت و برادر رضائی (برادر آن خانم ) آمد و رسول خدا (ص) با او همانند خواهرش رفتار نکرد ، بعد اصحاب عرض کردند یا رسول الله چرا با خواهرش رفتاری کردی که با برادرش نکردی ، با آنکه او مرد بود ، رسول اکرم در جواب آنها فرمود : زیرا آن دختر نسبت به پدر و مادرش نیک رفتارتر از او بود 

امام صادق (ع) فرمود : مردی به نزد رسول خدا (ص) آمد و عرض کرد یا رسول الله به چه کسی نیکی کنم ، فرمود : به مادرت ، عرض کرد : بعد به چه کسی ، فرمود : به مادرت ، عرض کرد بعد به چه کسی ، فرمود : به پدرت .
از امام صادق (ع) : کسی که به پدر و مادر خود دشمنانه نگاه کند خدا نمازش را قبول نمی کند ، هر چند که آن پدر و مادر نسبت به او ستمکار باشند.


نتیجه سخن

اینکه با توجه به آیات و روایاتی که در اینجا مورد بررسی قرار گرفتند می توان به این نتیجه مهم رسید که اطاعت از پدر و مادر واجب می باشد و بر هر انسانی اطاعت از این امر الهی واجب می باشد.










حجت اسلام مهدی افسری-بخش کودک و نوجوان تبیان کردستان

منابع: اصول کافی، قرآن کریم، رساله حقوقی امام سجاد